3 Οκτ 2017

Οι Εικόνες του Τέμπλου και οι Αγιογραφίες του Ι.Ν. Ευαγγελίστριας ΓΡΕΒΕΝΩΝ – Ο Μ. Γιαννούσης & ο Αιμιλιανός.

Γράφει ο Αλεξ. Τζιόλας.
Το τέμπλο του Ι.Ν. Ευαγγελίστριας Γρεβενών κατασκευάσθηκε και τοποθετήθηκε στον Ναό τον Οκτώβριο του 1922 από τον τότε Μητροπολίτη Αιμιλιανό Β΄, ίσως με αφορμή του εορτασμού της μνήμης του Αιμιλιανού Α΄ αλλά και του εορτασμού της απελευθέρωσης της πόλης των Γρεβενών.
 Οι εικόνες του τέμπλου έχουν όλες αγιογραφηθεί στις Καρυές του Αγιου Όρους από τον μοναχό Σεραφείμ. Ο παπα-Σεραφείμ (κατά κόσμον Λάζαρος Οφθαλμόπουλος του Θεοφάνους) κατάγονταν από το χωριό Μουταλάσκη Καππαδοκίας όπου και γεννήθηκε το 1890. Προσήλθε στο Άγιο Όρος το 1907 όπου και πέθανε το 1967. Διέμενε και αγιογραφούσε στο κελί του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου που ανήκε στην Ι.Μ. Μεγίστης Λαύρας (και σήμερα χρησιμοποιείται ως αντιπροσωπείο-κονάκι από το Μοναστήρι στις Καρυές). Στην διπλανή  φωτογραφία του 1957 φαίνεται να έχει αγιογραφήσει εικόνα του Προδρόμου, που φέρει τον ίδιο διάκοσμο και την ίδια τεχνοτροπία με τις εικόνες του τέμπλου όπου έχει βάλει και την υπογραφή του. Θεωρείται ένα από τους καλύτερους σύγχρονους αγιογράφους στο Αγιο Όρος.
Οι αγιογραφίες του Ιερού Ναού ξεκίνησαν αρχικά από τον ζωγράφο και αγιογράφο Μανώλη Γιαννούση ο οποίος αγιογράφησε τον Παντοκράτορα και την Πλατυτέρα στο Ιερό. Στη συνέχεια μετακόμισε για δουλειές στη Θεσσαλονίκη.
 Ο Μ. Γιαννούσης κατάγονταν από το Περιβόλι και ασχολήθηκε από μικρός με τη ζωγραφική.
Στο κείμενο βλέπουμε την μοναδική έγχρωμη εικόνα του Αιμιλιανού που κυκλοφορεί, σε εκπληκτική  εκφραστικότητα,  την οποία αγιογράφησε ο Μ. Γιαννούσης όπως φαίνεται κάτω δεξιά (στην υπογραφή του).
Στη Θεσσαλονίκη η βασική του δραστηριότητα ήταν του ξενοδόχου, αφού διατηρούσε από το 1963 μαζί με τα αδέλφια του, το πολυώροφο Ξενοδοχείο «ΠΕΛΛΑ» επί της οδού Ίωνος Δραγούμη. Εξάδελφός του ήταν ο επίσης γνωστός δικηγόρος της Θεσσαλονίκης Θαν. Γιαννούσης ο οποίος διετέλεσε και Δήμαρχος της πόλης εκλεγμένος από το Δημοτικό Συμβούλιο μετά το θάνατο του Μιχ. Παπαδόπουλου.
Για ορισμένα χρόνια ο Ναός παρέμεινε σχεδόν αγιογράφητος καθόσον εσωτερικά πέραν της Πλατυτέρας και του Παντοκράτορα  υπήρχαν μόνο απεικονίσεις λουλουδιών και διαφόρων σχημάτων από λαδομπογιά στου τοίχους.
Η εκτενέστερη αγιογράφηση, που σήμερα βλέπουμε στον Ναό, έγινε με πρωτοβουλία του Μητροπολίτη Σεργίου ο οποίος στην αρχή εγκατέστησε τον αγιογράφο Βασ. Βαρσάμη από την Κρανιά Ελασσόνας.
Ο Βασίλης Φαρμάκης του Αθανασίου (γεννήθηκε το 1951), μας αφηγείται, ότι έλαβε τα πρώτα μαθήματα αγιογραφίας στο Άγιο Όρος από τον αδελφό του Θεόφιλο το 1965, μέχρι το 1969. Ο Θεόφιλος  είναι γνωστός αγιογράφος στο Αγιο Όρος ως μέλος της ομάδας των Παχωμαίων[1].
Το 1987 ολοκλήρωσε ένα μεγάλο μέρος αγιογραφιών στους πλάγιους τοίχους της Ευαγγελίστριας.  Στη συνέχεια αγιογράφησε τον Άγιο Αχίλλειο και την Αγία Παρασκευή της πόλης των Γρεβενών.
Ο δεύτερος αγιογράφος που εισήλθε στην εκκλησία ήταν ο ζωγράφος και αγιογράφος της πόλης ο Αριστοτέλης Βαρσάμης. Ο Α. Βαρσάμης γεννήθηκε το 1942 στο Μαυρονόρος Γρεβενών. Ζωγραφική έμαθε στην Ζάκυνθο όπου μαθήτευσε κοντά στον Χρήστο Ρουσέα (πατέρας της Τζένης Ρουσέα) από το 1954-62 οπότε και επέστρεψε στα Γρεβενά 20 χρονών.
Ο Α. Βαρσάμης αγιογράφησε το Ιερό καθώς επίσης ολόκληρη την πλευρά της εξόδου μαζί με τον γυναικωνίτη. Εξακολουθεί να παράγει έκτοτε αξιόλογο ζωγραφικό και αγιογραφικό έργο.   (Περισσότερα για τον Α. Βαρσάμη εδώ : https://www.scribd.com/document/350497065/%CE%A3%CF%85%CE%B6%CE%B7%CF%84%CE%AC%CE%BC%CE%B5-%CE%BC%CE%B5-%CF%84%CE%BF%CE%BD-%CE%96%CF%89%CE%B3%CF%81%CE%AC%CF%86%CE%BF-%CE%91%CE%B3%CE%B9%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%AC%CF%86%CE%BF-%CE%91%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%84%CE%AD%CE%BB%CE%B7-%CE%92%CE%B1%CF%81%CF%83%CE%AC%CE%BC%CE%B7)
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Γ. ΤΖΙΟΛΑΣ


[1]   Οι Παχωμαίοι μέχρι πριν δύο δεκαετίες ήταν οι πιο γνωστοί αγιογράφοι του Αγίου Όρους. Μετά το θάνατο του Γέροντος Ιερομονάχου Ακακίου (που ήταν επίσης από την Ελασσώνα), μένουν τώρα δύο: Ο Ιεροδιάκονος Θεόφιλος από Ελασσώνα, κατά κόσμον Φαρμάκης Γεώργιος του Αθανασίου και της Ευαγγελίας, γεν. 1939, και ο Ιεροδιάκονος Χρυσόστομος από Κοζάνη, κατά κόσμον Μεντέλης Θωμάς. 

O I.N. της Ευαγγελίστριας Γρεβενών το 1911 (τότε Ι.Ν. Αγίου Αχιλλείου).

O I.N. της Ευαγγελίστριας Γρεβενών το 1911 (τότε Ι.Ν. Αγίου Αχιλλείου).




ΙΣΤΟΡΙΚΟ : Η Αρχική μορφή του Μητροπολιτικού Ναού των Γρεβενών.
O I.N. Ευαγγελισμού της Θεοτόκου (σήμερα) θεμελιώθηκε την 13 Ιουνίου 1908 ως Ι.Ν. Αγ. Αχιλλείου όταν μητροπολίτης της πόλης ήταν ο Αγαθάγγελος Κωνσταντινίδης.
Η συνημμένη φωτογραφία εμφανίζει εξωτερική όψη του ναού το 1911 και τραβήχτηκε από τους αδελφούς Μανάκια πιθανόν τις ημέρες της κηδείας του Μητρ. Αιμιλιανού (© Aλεξ. Τζιόλας).
 Λίγα λόγια για την αρχική μορφολογία του Ναού :  Όπως φαίνεται στη συνημμένη φωτογραφία του 1911 ο Ι.Ν. είχε το χαρακτήρα βασιλικής μετά τρούλου, με αποτμήσεις στη στέγη. Κρίνοντας από αυτό που βλέπουμε, η σημερινή διαμορφωμένη εικόνα του ναού μοιάζει να έχει ευρωπαϊκές επιδράσεις, όπως διαφαίνεται από την μορφολογία των παραθύρων, των πεσσών της επέκτασης καθώς και του τρούλλου. Δεν φαίνεται το αν ο τρούλος είναι ξυλόπηκτος ή από άλλο υλικό.  Το γενικό συμπέρασμα είνα ότι το κτήριο που φαίνεται είναι κλασσική μορφή ναού που συναντάμε στη  Βόρεια Ελλάδα κυρίως σε χωριά και κωμοπόλεις, του 18ου - 19ου αιώνα. Η ύπαρξη τέτοιου τρούλλου, με την έντονη υπερέκταση προς τα πάνω, είναι σχετικά σπάνια. 
Η πρώτη ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΗ.
Μετά την ανέγερσή του ο ναός ανακαινίσθηκε την 1η Οκτωβρίου 1922, από τον Μητροπολίτη Γρεβενών Αιμιλιανό Β΄ Δάγγουλα. Η ανακαίνιση ήταν στο εσωτερικό του Ναού καθότι φωτογραφίες της δεκαετίας του 1930 και μετέπειτα δείχνουν ακόμη τον ναό να έχει την ίδια μορφή.
Ετσι την 1/10/1922 αποδεικνύεται από τα ιστορικά στοιχεία ότι τοποθετήθηκε το σημερινό τέμπλο της εκκλησίας το οποίο κατασκευάσθηκε στο Άγιο Όρος. Επίσης στο Άγιο Όρος έχουν αγιογραφηθεί και αρκετές από τις εικόνες του τέμπλου (από τον Ιερομόναχο Σεραφείμ στις Καρυές του Α.Ο.) καθώς επίσης και η εικόνα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου η οποία φέρει επίχρυση επικάλυψη. Όλες οι εικόνες είναι άριστης τεχνοτροπίας με τα πρόσωπα να εμφανίζουν χαρακτηριστική αμεσότητα προς τον πιστό χωρίς να χάνουν την αγιοσύνη τους. Ο ίδιος ο Μητροπολίτης Αιμιλιανός Β΄ αφιερώνει στον Ι.Ν. την εικόνα του Χριστού ενώ άλλες οικογένειες της Πόλης των Γρεβενών (όπως π.χ. οικ. Ζήση, οικ. Γούτσα, οικ. Σόλλα, οικ. Γίτσου κ.α.) αφιερώνουν εικόνες του τέμπλου.
Η αλλαγή της εξωτερικής μορφής του Ναού.
Από προσωπικές μαρτυρίες που συγκεντρώσαμε αλλά και από φωτογραφίες εποχής φαίνεται ότι στον Ι.Ν. έγινε η πρώτη μεγάλη εξωτερική επέμβαση επί θητείας του Μητροπολίτη Φιλίππου. Μαρτυρίες από ιερέα και από πιστούς που επισκέπτονταν τον ναό εκείνη την εποχή αναφέρουν ότι ο ναός παρουσίαζε προβλήματα στη στέγη του. Έτσι ο Μητρ. Φίλιππος αναγκάσθηκε (ίσως όχι μόνο γι’ αυτό αλλά και για άλλους λόγους που δεν είναι μέχρι τώρα γνωστοί) να προβεί στην αλλαγή της στέγης. Έτσι κατεδαφίστηκε η στέγη και ο τρούλλος της μέχρι το σημερινό ύψος. Με μία σύγκριση αρχικής και σημερινής φωτογραφίας φαίνεται ότι το ύψος της στέγης «χαμήλωσε» (πιθανόν μέχρι κάποιο σενάζ για στατικού λόγους ώστε να δέσει η υπάρχουσα στέγη με ασφάλεια). Επίσης κατεδαφιστήκαν τελείως τα δύο (αριστερά & δεξιά) πτερύγια του Ναού και στην θέση τους αλλά σε επαφή με το κτίριο ανεγέρθηκαν τα δύο καμπαναριά. Σε αυτή τη φάση φτιάχτηκε και ο γυναικωνίτης. Ετσι ο Ναός πήρε τη σημερινή μορφή. 
 



Η Εσωτερική αγιογράφηση του Ναού.
Από μαρτυρίες προκύπτει ότι επι Φιλίππου ο Ναός δεν είχε αξιόλογη εσωτερική αγιογράφηση. Οι μόνες μεγάλες και ολοκληρωμένες αγιογραφίες ήταν του Παντοκράτορα και της Πλατυτέρας (στην κόγχη του Ιερού). Στου τοίχους υπήρχαν διάσπαρτες «ελαιογραφίες» με απεικονίσεις λουλουδιών.
Η σημερινή αγιογράφηση που φέρει ο ναός ξεκίνησε το 1987 επι θητείας Σεργίου Σιγάλλα με πρώτον να αγιογραφεί τον αγιογράφο Φαρμάκη. Στη συνέχεια έγιναν (μέσω αφιερωμάτων) και από τον ίδιο άλλες αγιογραφίες στους τοίχους. Ο αγιογράφος/ζωγράφος Αρ. Βαρσάμης μας λέει ότι αγιογράφησε το ιερό μετά την έλευσή του από την Ζάκυνθο περί το 1988-89.

Στο υπέρθυρο στην μία από τις πλάγιες πόρτες αναφέρει ότι «Εν έτει 1908 μηνί Ιουνίω ετέθει ο θεμέλιος λίθος της ιεράς εκκλησίας Αγ. Αχίλλειος».
Για την ιστορία να σημειωθεί ακόμη ότι στην εκκλησία κάποιος έμπαινε αφού ανέβαινε τρία σκαλιά, δηλ. σε σχέση με την σημερινή εξωτερική επιφάνεια του αύλειου χώρου ο ναός ήταν ελαφρά υπερυψωμένος. Ακόμη πρέπει να προστεθεί ότι αρχικά ο πρόναος είχε μικρή εσωτερική διαμόρφωση κατάλληλη ώστε να γίνονται «κατηχητικά μαθήματα» από ιερείς της Μητρόπολης.
Επίσης η φωτογραφία που έχουν δημοσιεύσει η Αφοι Μανάκια είναι «γυρισμένη» είδωλο (δηλ. εμφανίζεται η νότια πλευρά και όχι η βόρεια) και έτσι υπάρχει η εντύπωση ότι οι πλάγιες πόρτες του ναού ανοίχτηκαν αργότερα ενώ στην πραγματικότητα είναι εξ αρχής.
Απρίλιος 2017
Αλέξανδρος Τζιόλας.

ΠΌΣΟ ΧΡΟΝΩΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΕΥΚΟ ΣΤΟ ΙΕΡΟ της Παναγίας στη ΣΑΜΑΡΙΝΑ;

ΠΌΣΟ ΧΡΟΝΩΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΕΥΚΟ ΣΤΟ ΙΕΡΟ της Παναγίας στη ΣΑΜΑΡΙΝΑ;

Το 2002 συζητούσαμε με τον καθ. Θεολογικής κ. Σάκο και μεταξύ των άλλων μας είπε οτι είχε μια απορία κ μια επιθυμία με αγωνία ταυτόχρονα.
Η απορία του ήταν πόσο χρόνων ειναι το πεύκο που εχει φυτρώσει στο ιερό του Ναού της Παναγίας στη Σαμαρίνα αναδεικνύοντας ενα θαύμα της φύσης.
Η σκέψη του για την ηλικία συνδυάζονταν με την αγωνία ποσα χρόνια "πήγε" ετσι το δέντρο ωστε να βγάλει κ ενα συμπέρασμα ποσο ακομη θα αντέξει. Επειδή θεωρούσε οτι με αυτο τον τροπο αναδεικνύεται ενα φαινομενο που δεν εχει αλλος ναός και ειναι μοναδικό ταυτόχρονα, επιζητούσε τροπο στερέωσης ετσι ωστε κ το δέντρο να παραμένει εκει αλλά και να ΜΗΝ ΚΙΝΔΥΝΕΥΣΕΙ η εκκλησία οταν το δέντρο, ψηλωνοντας, θα αρχίζει να κλειδώνιζει κ το θεμέλιο του δηλ το ιερό με τελική κατάληξη την κατάρρευση.
Τα τελευταία ερωτήματα κ αγωνιες παραμένουν. Όμως με την φωτογραφία των ΜΑΝΑΚΙΑ που ειναι περί το 1900 (συνημμένη, απομόνωσα για το θέμα μας απο την πανοραμική του χωριού μόνο τον Ι.Ν.) βλέποντας κ την ανάπτυξη του πεύκου στη θεση αυτη μεσα στο χρόνο, μπορούμε να πουμε οτι πρέπει να φύτρωσε περί το 1830.
Ο ίδιος είπε οτι φύτρωσε τα χρόνια της επανάστασης! Απίστευτο! Πλησιάζουμε τις χρονιές που υποστήριζε!
Σημερα δηλ ειναι κοντα 200 χρόνων !
Η πολιτεία, απομενει, να προφυλάξει το Εθνικό & Μνημειακό κεφάλαιο της ΣΑΜΑΡΙΝΑΣ.

16 Ιουν 2017

Νέο βιβλίο-λεύκωμα αφιερωμένο στο έργο των Αφων ΜΑΝΑΚΙΑ

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΟ ΦΑΚΟ του Γιάννη και του Μίλτου ΜΑΝΑΚΙΑ




Παρουσίαση της έκδοσης του Αλέξανδρου Τζιόλα εδώ :http://www.anixneuseis.gr/?p=169498

Το βιβλίο πωλείται σε όλα τα βιβλιοπωλεία ή σε συννενόηση με τον συγγραφέα Αλ. Τζιόλα τηλ.6976516506 (σελ. 130 - Δίχρωμο - Διαστ. σελ. 32 x 27).
 Σχετική ομάδα στο Facebook : https://www.facebook.com/groups/1231738083540851/?ref=bookmarks

ANTΛΟΥΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ & ΕΜΠΛΟΥΤΙΖΟΥΜΕ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΑΣ από το φωτογραφικό και κινηματογραφικό έργο των Αφων ΜΑΝΑΚΙΑ.
Δεν είναι μία βιογραφία για τον Γιάννη & τον Μιλτο Μανάκια. Είναι μία έκδοση με την οποία έρχονται στο φως ιστορικά στοιχεία για την περιοχή της Ηπείρου και της Μακεδονίας ώστε να οδηγηθούμε σε ποικίλα συμπεράσματα για πρόσωπα και γεγονότα των περιοχών αυτών εκείνης της εποχής.


11 Ιαν 2017

TO ΤΡΙΤΟΞΟ ΓΕΦΥΡΙ της πόλης των ΓΡΕΒΕΝΩΝ

Η πόλη των Γρεβενών διέθετε και αυτή πετρόκτιστο γεφύρι που δυστυχώς δεν διασώθηκε μέχρι σήμερα. Οι ανάγκες της πόλης, η συχνή χρήση του, η στενότητά του αλλά και τα μεγάλα φορτία που δέχθηκε η γέφυρα, την δημιούργησαν πολλά προβλήματα. Ο Β΄ πόλεμος με τους βομαρδισμούς των Ιταλών και συνέχεια με τη χρήση των τάνκς/οχημάτων του γερμανικού στρατού επιβάρυναν την στατική της κατάσταση. Αμέσως μετά τον πόλεμο αντικαταστάθηκε με ξύλινη, η οποία διατηρήθηκε κακήν-κακώς μέχρι την δεκαετία του 70.
Είναι άξιο έρευνας να διαπιστωθεί, αν τα υπάρχοντα ακραία βάθρα/θεμέλια της γέφυρας έχουν και κάποιο αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Δείχνουν να είναι από πορόλιθο!
Με την ευκαιρία πρέπει να τονισθεί ότι στην περιοχή των Γρεβενών, υπάρχουν πληθώρα ιστορικών και αρχαιολογικών θεμάτων, είτε σε πρώτο βαθμό έρευνας είτε σε δεύτερο βαθμό, σε επίπεδο επιστημονικής/πανεπιστημιακής έρευνας-εργασίας, τα οποία θα εκπλήξουν και θα δικαιώσουν τους τολμηρούς ερευνητές (επαγγελματίες, ιστορικούς, επιστήμονες ή ερασιτέχνες). 
Οσοι από εμάς έχουμε στοιχεία, συλλογές ή τεκμήρια, είμαστε διαθέσιμοι να βοηθήσουμε.
 
 
(υπόμνηση για όποιον προβεί σε δημόσια χρήση: Αρχείο & © Αλέξ. Τζιόλα).