19 Δεκ 2008

ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΤΙΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΠΟΥ ΣΥΜΒΑΙΝΟΥΝ;



Του Αλέξανδρου ΤΖΙΟΛΑ
Πολιτικού Μηχανικού

“Η υπερθέρμανση του πλανήτη και οι ραγδαίες κλιματικές αλλαγές δημιουργούν νέα δεδομένα για τον άνθρωπο και για τη ζωή πάνω στη Γή. Η ανθρωπότητα βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Είτε θα συνεχίσει να αγνοεί τα μηνύματα της φύσης και τις προειδοποιήσεις των επιστημόνων, είτε θα ακούσει τις προειδοποιήσεις και θα αλλάξει νοοτροπία και αναπτυξιακό μοντέλο. Στην πρώτη περίπτωση οι αρνητικές συνέπειες θα καταστούν σε ελάχιστες δεκαετίες μη αναστρέψιμες. Στη δεύτερη, υπάρχουν βάσιμες ελπίδες πως μπορούμε να αποκαταστήσουμε τις ισορροπίες που θα μας διασφαλίσουν καλές προοπτικές πάνω στον πλανήτη. Πρέπει να διαλέξουμε, τώρα!”.
Το δίλημμα είναι σαφέστατο και ο στόχος άμεσος. Πρέπει να ξεκινήσουμε τώρα!
Και αυτό επιβάλλει όχι μόνο αλλαγή στο “σκέπτεσθαι” αλλά και στις αποφάσεις.
Οι περισσότεροι, θα έλεγα σχεδόν όλοι, στην ευρύτερη περιοχή μας, θεωρούν ότι αυτά δεν μας επηρεάζουν, δεν έχουν καμία σχέση με την περιοχή μας. Είναι και αυτή μία σκέψη που πρέπει άμεσα να αλλάξει.
Το πρόβλημα είναι κοινωνικό, περιβαλλοντικό, οικονομικό και πολιτικό.
Πράγματι, δίνουμε την εικόνα μιας κοινωνίας που περιφρονεί το περιβάλλον. Περηφανευόμαστε γι’ αυτό, ενώ καθημερινά το καταναλώνουμε.

Η ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ.

Οι κλιματικές αλλαγές φέρνουν μεγάλο πληθυσμό της χώρας μας μπροστά στην αβεβαιότητα. Αλλά δεν είναι μόνο αυτές. Η υπερβολική αύξηση της τιμής του πετρελαίου και η σταθεροποίηση της τιμής του πολύ υψηλότερα, η αύξηση της τιμής των πρώτων υλών και των τροφίμων, η ανεξέλγκτη ρύπανση, η αύξηση των κινδύνων στις επενδύσεις, κλονίζουν τις αγορές και την κοινωνία.
Η αγροτική παραγωγή δεν είναι σταθερή και επηρεάζεται έντονα από τον άστατο καιρό. Από τα θερμά και ξηρά καλοκαίρια οδηγούμαστε κατ΄ ευθείαν σε εκτονωτικούς χειμώνες με καταστρεπτικές πλημμύρες και ακραία φαινόμενα. Οι ήπιες και όμορφες μεταβατικές εποχές (Ανοιξη & Φθινόπωρο) είτε χάνονται, είτε μικραίνουν (ανάλογα με την γεωγραφική θέση και το μικροκλίμα της περιοχής).
Αναρωτηθήκαμε όμως τι σημαίνουν αυτά για τον τόπο μας, για τη Δυτική Μακεδονία;
Πάρα πολλά μας επηρεάζουν ήδη, ενώ αρκετά έχουν αλλάξει ήδη τριγύρω μας.

ΑΛΛΑΓΕΣ ΠΑΝΤΟΥ.

Τα ξηρά καλοκαίρια έχουν αλλάξει τελείως την συμπεριφορά των δασών μας στις πυρκαγιές. Υγρά δάση στην Πίνδο γίνονται ξηρά, δηλαδή αναμένονται πυρκαγιές σε μεγάλη έκταση και στην Πίνδο. Θα συμβούν. Στην φύση τίποτα δεν γίνεται αμέσως. Όλα έχουν την εξέλιξή τους. Πυρκαγιές θα ξεκινήσουν σε μικρή και περιορισμένη έκταση μέχρι να υπάρξει το γενικευμένο φαινόμενο της ακραίας μορφής, μέσα σε ένα καλοκαίρι. Πότε; Άγνωστο. Πάντως σύντομα.
Είναι επίσης γνωστό ότι η υγρασία του εδάφους δεν σχετίζεται με το φαινόμενο των πλημμυρών. Έχει αποδειχθεί πια, ότι το φαινόμενο του θερμοκηπίου οδηγεί στην μείωση της υγρασίας του εδάφους, άσχετα αν στην ίδια περιοχή υπάρχει αύξηση του ύψους βροχής, που φυσικά εκδηλώνεται με τις πλημμύρες. Δηλαδή συμβαίνουν δύο ταυτόχρονα πράγματα : μείωση της υγρασίας και αύξηση των πλημμυρών.
Στην περιοχή μας αυτό οδηγεί σε δύο πράγματα υψηλού κόστους και υψηλού κινδύνου :
- Η βέβαιη, πλέον, μείωση της υγρασίας, οδηγεί στην μείωση της παραγωγής, στην μείωση της ποιότητας των αγροτικών προϊόντων, στην μείωση του αγροτικού εισοδήματος, σε απώλειες αγορών.
- Η αύξηση των πλημμυρών, δημιουργεί συνθήκες αστάθειας στα εδάφη, οπότε αναμένουμε κατολισθήσεις, γεω-ολισθείσεις ή έντονες καταστρεπτικές διαβρώσεις. Παράλληλα, τα μικρά ποτάμια και οι μικρή χείμαρροι γίνονται απειλητικοί. Οι γεωμορφολογία της περιοχής με τις πολλές λεκάνες απορροής, τους ξεχασμένους χειμάρρους, τα ανύπαρκτα αντιπλημμυρικά, τις υποτυπώδεις υποδομές, τις αυθαίρετες επεμβάσεις στη φύση, είναι λίγες μόνο από τις αιτίες για να εκδηλωθούν καταστρεπτικά φαινόμενα.
Οι υπόγειοι υδροφορείς ήδη χαμηλώνουν τις στάθμες τους. Ορισμένοι λένε ότι εφόσον βρέχει νερό θα υπάρχει. Είναι λάθος. Το πρόβλημα με τους υπόγειους υδροφορείς στη Θεσσαλία, στην Πελοπόννησο και στη Χαλκιδική δεν αποδεικνύει μόνο ότι έχουν λάθος, αλλά και ότι το φαινόμενο θα επεκταθεί. Και είναι λογικό επόμενο, αφού αν και έχουμε στιγμιαία “αύξηση του ύψους βροχής” δεν εμπλουτίζεται με νέα αποθέματα το υπέδαφος. Επι πλέον, μπορεί να χιονίζει, αλλά το “λειώνει πια πολύ γρήγορα” χωρίς να ανατροφοδοτούνται οι υπόγειοι υδροφορείς. Το υδατικό ισοζύγιο ανατρέπεται.
Η ρύπανση επεκτείνεται και η μόλυνση προχωρεί ανεξέλεγκτη. Σκεφθήκαμε ποτέ «πιο θα είναι το κόστος π.χ. για το Νομό Γρεβενών αν διαπιστωθεί ότι ο Βενέτικος δεν είναι πιά καθαρό ποτάμι»;
Μπορεί κανείς να συνεχίσει, για πολλές ακόμη ώρες, να μιλά για πολλές επικίνδυνες καταστάσεις και άλλα φαινόμενα, που θα εκδηλωθούν στα χωριά μας και την περιοχή μας, αλλά ας το αφήσουμε σε επόμενη ευκαιρία.

Ο ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ.

Εκτός της επιβάρυνσης στην αγροτική παραγωγή και τα ευαίσθητα δάση μας, η επόμενη σκέψη όλων πηγαίνει στον χειμερινό τουρισμό. Και τούτο γιατί το εμπόριο και οι υπηρεσίες δεν πλήττονται τόσο άμεσα.
Είναι αλήθεια ότι ο τουρισμός χρειάζεται να γίνει πιο ποιοτικός και να επεκταθεί χρονικά. Και τα δύο αφορούν το περιβάλλον, ζητούνται από το περιβάλλον.
Η επένδυση στο περιβάλλον θα είναι πολλαπλά ανταποδοτική στις επιχειρήσεις και τους κατοίκους. Επιτρέψτε μου να ξανατονίσω την έννοια της “επένδυσης στο περιβάλλον” με τον χαρακτήρα κυρίως της διατήρησής του και της αειφορίας του και όχι της επένδυσης με τον χαρακτήρα της κατανάλωσης και της εκμετάλευσης του.
Το πρώτο πράγμα που κατ’ αρχήν εισάγουν οι κλιματικές αλλαγές είναι και οι αλλαγές των εποχών : στη χρονική διάρκεια τους και στις εποχιακές διαφοροποιήσεις τους. Και τα δύο επηρεάζουν αρνητικά τον αριθμό των τουριστών και την αντίστοιχη τουριστική περίοδο.
Το δεύτερο που ο καθένας πρέπει να λάβει υπόψη του, είναι να σκεφθεί, ότι τα ακραία φαινόμενα πλήττουν την αξιοπιστία μιας περιοχής στις υποδομές της και στην αντοχή του φυσικού περιβάλλοντος, στις απότομες αλλαγές. Η δυσφήμιση μιας περιοχής μπορεί να γίνει πλέον και από την παρέμβαση της ίδιας της φύσης. Όταν αποδειχτείς ανέτοιμος, τότε αυτό κοστίζει στην φήμη σου και στο γόητρό σου. Κάποιος άλλος θα καλύψει τα κενά μας. Συμβαίνει πάντα. Και δεν χρειάζεται να επεκταθεί κανείς περισσότερο αφού όλοι μας μπορούμε να καταλάβουμε τους αυτονόητους κινδύνους.


ΠΡΑΣΙΝΟΣ ΝΟΜΟΣ, ΝΑΙ!
ΔΕΝ ΓΙΝΕΤΑΙ ΟΜΩΣ ΧΩΡΙΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ.

Κοινοτυπίες μπορούν να χαρακτηριστούν όλα τα παραπάνω. Ισως. Δεν είναι, εξ άλλου, κάποια από αυτά που λέγονται για πρώτη φορά. Η επιτακτική ανάγκη όμως να συνδυαστούν όλα αυτά μαζί, σε μια ενιαία σκέψη, σε αποφάσεις και σε στόχους αποτελεί πρώτη-υψηλή προτεραιότητα.
Για παράδειγμα : Είναι εφικτές τοπικές προγνώσεις καιρού ανά περιοχή; Βεβαίως. Τότε να φροντίσουμε να τις κάνουμε και να τις ανακοινώνουμε. Ας ξεκινήσουμε πρώτοι. Τα τουριστικά μας κέντρα και οι αγρότες θα είναι οι πρώτοι που θα ωφεληθούν.
Είναι εφικτή η συντονισμένη δασοπυρόσβεση; Φυσικά. Με κατάλληλα μέτρα. Θα πρόσθετα λοιπόν σήμερα ακόμη ένα καινοτόμο μέτρο: να σταθμεύουν μόνιμα πυροσβεστικά αεροπλάνα για την ΒΑ Πίνδο στα αεροδρόμια Καστοριάς και Κοζάνης.
Είναι εφικτή η αξιοποίηση των πλημυρικών φαινομένων; Οπωσδήποτε. Αρκεί να λειτουργήσουν, συντονισμένα και προς όφελος όλων, τα διάσπαρτα ημιτελή ή ανενεργά ή ασυντήρητα γεωφράγματα. Και φυσικά να κάνουμε και άλλα.
Και τι θα κάνουμε με τις υποδομές που εξυπηρετούν τον τουρισμό; Να κοιτάξουμε να αναβαθμίσουμε και να συμπληρώσουμε αποτελεσματικά τις υπάρχουσες, με ολοκληρωμένα και όχι αποσπασματικά δημόσια έργα. Οι εξωραϊσμοί και οι τοπικισμοί μπορούν να περιμένουν, πολύ δε περισσότερο τα πρόχειρα, άσκοπα και σπάταλα έργα. Εξ άλλου, έχουμε “τρυπήσει” ολόκληρη την Πίνδο με μικρά δρομάκια. Οργανωμένοι όμως δρόμοι περιπάτου και πεζοπορίας, έχουμε;.

ΟΛΑ ΟΔΗΓΟΥΝ ΣΕ ΜΙΑ ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ.
ΕΜΕΙΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΟΥΜΕ ΠΩΣ ΤΗΝ ΔΙΑΣΦΑΛΙΖΟΥΜΕ.

Κλείνοντας, σε συντομία τα παραπάνω, είναι φανερό ότι χρειάζονται μελέτες, γνώση, άποψη και σχέδιο για να προστατέψουμε κατοίκους και περιβάλλον. Και τα τρία μπορούμε να τα έχουμε.
Αρχικά, αρκεί το ενδιαφέρον μας. Κατόπιν η ικανότητα να τα κάνουμε πράξη.
Η υλοποίηση πρέπει να περιλαμβάνει την ενεργοποίηση βασικών στοιχείων της συμμετοχικής δημοκρατίας, σε μια κοινωνία ενεργών πολιτών. Να ακούσουμε τους πολίτες, να τους κάνουμε ενεργούς, να δούμε τις ανάγκες του τόπου, να γίνουμε περισσότερο αυστηροί με την διαχείριση των υποθέσεων που σχετίζονται με το περιβάλλον μας, να μελετήσουμε τις αντιδράσεις της φύσης.
Αυτό απαιτεί προσοχή και λεπτούς χειρισμούς, καθημερινή ενασχόλιση των ανθρώπων της πολιτείας με τις ανθρώπινες δραστηριότητες, καθημερινές επεμβάσεις για προβλήματα και θέματα που ανοίγονται και απαιτούν λύση εδώ τριγύρω μας, δίπλα μας, μέσα στα χωριά μας, μέσα στην καθημερινότητά μας. Οι αποφάσεις πρέπει να είναι θεσμικές, να αφορούν κανόνες και να ληφθούν μέσα από μία γενική ενημέρωση και κινητοποίηση του λαού.
Δεν χρειάζεται να αποφασίσει το κέντρο, για πράγματα που αφορούν εμάς και τα οποία τα γνωρίζουμε εμείς καλύτερα από όλους. Πρέπει να εμπνεύσουμε και να ξεκινήσουμε τώρα τον αγώνα ώστε να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις.
Εξ άλλου τίποτα δεν μας προσφέρεται και ότι χάνουμε μπορούμε, αποδεχόμενοι το λάθος, να το επαναφέρουμε. Με την υπόμνηση βέβαια ότι όλα δεν είναι πάντα, από ένα σημείο και μετά, αναστρέψιμα. Η αγνωμοσύνη και η αδιαφορία στη φύση, την ιστορία και την κοινωνία πληρώνονται ακριβά.